higiena pracy

Mówiąc o znaczeniu pracy nie sposób pominąć pytania, dlaczego jedni ludzie pracują lepiej niż inni. Wydajność pracy, ze względu na jej duże znaczenie ekonomiczne, stanowiła centrum zainteresowa­nia pracodawców od najdawniejszych czasów. W różny sposób sta­rano się skłonić pracowników do jak najwyższej wydajności. Z doku­mentów wynika, że np. jeszcze w XIX wieku bat do bicia, zwłaszcza pracujących dzieci, stanowił normalne wyposażenie fabryki. Dla robotników dorosłych przez długie dziesiątki lat „batem" była groźba zwolnienia z pracy i bezrobocie. W czasie I wojny światowej, zaczęto jako bodźce do wydajniejszej pracy, stosować płace akordowe. W la­tach międzywojennych okazało się jednak, że po osiągnięciu pewnego poziomu stopy życiowej, również i motywy ekonomiczne stają się niewystarczające dla podniesienia wydajności pracy. Po II wojnie światowej zaczęto doceniać więc znaczenie środowiska pracy. Praco- dawcy przystąpili do rozbudowy żłobków, świetlic, boisk sportowych, zakładowych domów mieszkalnych, zapewnienia opieki lekarskiej itp. Jednak i te czynniki nie zawsze dawały wzrost wydajności pracy. Każdy człowiek woli, oczywiście, pracować w takim zakładzie pracy, w którym istnieją dobre warunki do wykonywania zajęć, wszelkie urządzenia socjalne, stała opieka lekarska itd. Nie bez znaczenia jest też niewątpliwie możliwość zaspokojenia potrzeb materialno-by-towych. Sprawy te stały się już jednak sprawami jak najbardziej na­turalnymi, przestały być traktowane jako jakieś zasadnicze kryteria oceny pracy. Dla współczesnego człowieka coraz bardziej ważne stają się sprawy decydujące o atmosferze psychicznej w miejscu pracy. Pracownikowi nie wystarcza sam fakt, że pracuje, że coś robi — musi on rozumieć cel i sens wykonywanej pracy, musi mieć świadomość tego, że jego wysiłek jest użyteczny, potrzebny. Praca ma tylko wtedy pełny sens, kiedy może dać zadowolenie, kiedy pracownik zdaje sobie sprawę z istoty, potrzeby i celu podejmowanych zadań. Pracownik chce czuć się współodpowiedzialny zarówno za swoją pracę, jak i za jej wyniki osiągane przez cały zespół. Można to nazwać odczuciem świadomego uczestniczenia w produkcji, świadomości współudziału w tworzeniu dóbr materialnych lub kulturalnych, świadomością współ­rządzenia zakładem. Te elementy stają się coraz bardziej istotne w ocenie jakości wykonywanych zajęć i one przede wszystkim decy­dują o tym, czy człowiek jest ze swej pracy zadowolony, czy nie. Właściwa atmosfera w zakładzie pracy, tzn. atmosfera wzajem- nego zaufania, zrozumienia, zainteresowanie aspiracjami, a także trudnościami zarówno zawodowymi, jak i osobistymi — i tym po- dobne czynniki składające się w sumie na prawidłowy układ stosun- ków międzyludzkich, znacznie lepiej wpływają na samopoczucie pracownika, jego chęć do pracy, a tym samym i jej wydajność, iż najlepsze nawet warunki środowiska zewnętrznego. I odwrotnie — tmosfera nieufności, braku zainteresowania aspiracjami pracownika, raku zrozumienia, nieumiejętne podejście, nieopatrzne słowa itd. ziałają o wiele bardziej demobilizująco, niż najtrudniejsze nawet arunki środowiska fizycznego w miejscu pracy. Pamiętać należy, że praca jest działalnością społeczną i jako taka a do spełnienia dwie zasadnicze funkcje — wyprodukowanie dóbr otrzebnych społeczeństwu oraz — i to jest funkcja nie mniej ważna — łączenie pracownika do jednej z istniejących grup społecznych (np. do grupy robotników wykwalifikowanych), czyli harmonijne wprowadzenie człowieka w obręb istniejących stosunków społecz nych. O stopniu tegp wprowadzenia decyduje wykonywana przez pracownika funkcja oraz pozycja, jaką z tego tytułu zyskał. Obie one decydują o samopoczuciu jednostki. A pozycję i funkcję można uzyskać tylko w efekcie wykonywania pracy1. Praca jest więc ty^n aspektem życia człowieka, który daje mu pozycję i wiąże go ze społeczeństwem. Nie będzie przesady w twier dzeniu, że praca jest zasadniczą częścią życia każdego człowieka. Jeżel ktoś nie lubi wykonywanej przez siebie pracy, to błąd często może tkwić w warunkach społecznych i psychologicznych środowiska pracy a nie w danym człowieku. Wpływ społecznego środowiska pracy na stan zdrowotny ludzi na wydajność i bezpieczeństwo pracy jest zbyt często jeszcze nie doceniany. A przecież, takie właśnie czynniki, jak np. właściwe wy korzystanie przez kierownictwo wiedzy i umiejętności pracownika sprawiedliwy system oceny i awansu zawodowego itp. decyduj w głównej mierze o stanie emocjonalnym pracownika, warunkują utrzymanie równowagi nerwowo-psychicznej. Nieprawidłowości w za kresie środowiska społecznego, tj. wadliwy układ stosunków między ludzkich, stanowią prawdopodobnie jedną z głównych przyczyn wzrastającej liczby zachorowań na choroby psychiczne i inne choroby układu nerwowego, a zwłaszcza na różnego rodzaju nerwice czynnoś ciowe. Oczywiście wpływa na to nie tylko środowisko pracy, ale również środowisko poizazawodowe. Panuje również pogląd, że zaburzenia równowagi układu nerwo wego stanowią przyczynę nie tylko .schorzeń typu psychonerwic ale i innych, jak choroba nadciśnieniowa, miażdżyca naczyń krwio nośnych, choroba wieńcowa — prowadząca często do zawału mięśni sercowego, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy. 1 Artykuł 14 Konstytucji PRL tak mówi o pracy: Praca jest prawem, obowiązkiem i sprawą honoru każdego obywatela. Prac swoją, przestrzeganiem dyscypliny pracy i doskonalenia jej metod lud pracując miast i wsi wzmacnia silę i potęgę Ojczyzny, podnosi dobrobyt narodu i przyspiesz całkowite urzeczywistnienie ustroju socjalistycznego. Przodownicy pracy otoczeni są powszechnym szacunkiem narodu. Polska Rzeczpospolita Ludowa coraz pełniej wprowadza w życie zasadę „od każdego według jego zdolności, każdemu według jego pracy".